Zeugma Antik Kenti MÖ 300'de Büyük İskender tarafından
''Selevkia Euphrates'' adıyla kuruldu. Romalı
Komutan Pompeius MÖ 64'de kendine yaptığı
yardımlar karşılığında kenti 1. Antiachos'a
verdi. Kommagene Krallığı'nın 4 büyük
şehrinden biri olan kent, MÖ 31'den itibaren
tamamıyla Roma İmparatorluğuna bağlandı ve
''köprü'', ''geçit'' anlamına gelen ''Zeugma''
adını aldı.
Roma döneminde büyük bir
zenginlik ve ihtişam yaşayan Zeugma, MS 256'da
Sasani Kralı 1. Şapur tarafından ele geçirilerek
yakıldı ve yıkıldı. Zeugma, daha sonra depremden
büyük zarar gördü. Zeugma'da ilk kazı, bir
kaçak kazı ihbarı üzerine Gaziantep Arkeoloji
Müzesi Müdürlüğü tarafından 1987'de yapıldı.
Kazıda oda biçimli aile kaya mezarı, mezarın
sahiplerine ait heykeller bulundu.
Antik
kentte ikinci kazı 1992'de yine bir kaçak kazı
ihbarı üzerine Gaziantep Arkeoloji Müzesi Müdürü
Rıfat Ergeç tarafından yaptırıldı. Bu kazıda
taban mozaiği ve ilk villa gün ışığına
çıkartıldı. Antik kentin önemli bir bölümünün
GAP kapsamında inşa edilen Birecik Barajı'nın
göl suları altında kalacak olması nedeniyle
1993'ten itibaren yerli ve yabancı bilim
adamlarından oluşan çok sayıda ekip Zeugma Antik
Kenti'nde kurtarma kazıları
yürüttü.
Kurtarma kazılarında gün ışığına
çıkarılan eserlerin en önemlileri olan
mozaikler, Mark heykeli, duvar resimleri ve kil
mühür baskı koleksiyonu halen Gaziantep
Arkeoloji Müzesi'nde
sergileniyor.
Bakanlar Kurulu'nun 2005
yılında aldığı kararla, antik kentte yürütülecek
çalışmalara başkanlık etme görevi Doç. Dr.
Kutalmış Görkay'a verildi.
